چکيده:

انسان جزئي ازطبيعت است وبه طورمسلم براي هربيماري ،طبيعت گياه درمان آن را عرضه کرده است.انسان هرچه به طبيعت نزديک شود سالم تر شده وبيشتر عمر مي کند. بهره گيري از گياهان دارويي استمداد از طبيعت در جهت سالم زيستن است. کلم با نام علمي (Brassica oleracea) ازخانواده Cruciferae گياهي يک ساله و دوساله که داراي برگ هاي ناصاف و موجدار بوده و ميوه آن بصورت خورجين، دراز و باريک ميباشد کلم خودرو و بومي سواحل انگلستان و مديترانه است. واريته هاي مختلف کلم در سراسر دنيا بعنوان سبزي کشت مي شود. کلم غني از ويتامين A، B1، B2 و C مي باشد.اين گياه حاوي آلکالوئيدهاي سولفورافان، ايندول و ايزوتيوسيانات است که قسمت مورد استفاده ي دارويي آن ريشه و برگ هاي آن مي باشد. از نظر خواص درماني گياه کلم محرک قواي جنسي، صاف کننده صدا، تسکين دهنده دردهاي زانو، درد مفاصل، خواب آور، نيرو بخش بوده و ضماد برگ کلم خودرو و يا کشت شده که به صورت خردشده براي تورم و آماس و تومورها و درد مفاصل استعمال مي شود. برگ کلم خودرو به صورت خام يا پخته شده به هضم غذا و از بين بردن سموم موجود درکبد کمک مي کند. مهمترين خواص دارويي گياه کلم در درمان سرطان معده مي باشد. اين بيماري بر اثر ايجاد باکتري هليکوباکتريپلوري وعدم تعادل در تقسيم سلولي که باعث ايجاد تومور مي شود به وجود مي آيد. آلکالوئيد سولفورافان با از بين بردن باکتري هليکوباکتريپلوري که در معده باعث ايجاد زخم معده و سرطان معده مي شوند، آن را درمان مي کند. استفاده ازکلم در يونان به 600 سال قبل از ميلاد مسيح بر مي گردد و جايگاه ويژه اي در طب سنتي دارد، لذا شناخت و آگاهي از خواص دارويي متعدد آن مي تواند در حفظ سلامتي جامعه ي ما نيز نقش بسزايي داشته باشد. هدف از اين مقاله، تحقيق و بررسي خواص دارويي گياه کلم در درمان سرطان معده مي باشد.



مقدمه:

طبيعت سرشار از زيبايي، اعجاز و سخاوت است. پروردگار طبيعت را به ما ارزاني داشت تا درآن زندگي کنيم و به بهترين وجه از آن بهره گيريم. تمام گياهان موجود در طبيعت، ازدرختان سر به فلک کشده در جنگل ها تا بوته هاي خار بيابان هاي تفتيده، از هر نظر مهم و با ارزش وآيت روشني از دانش وعظمت خداوند هستند. انسان ازبدو خلقت از گياهان استفاده هاي متعددي مي کرده و جهت بقاي خود نيازمند به آنان بوده اند.آنان در تغذيه ،تهيه پوشاک ، ساخت مسکن و لوازم زندگي و بسياري ازموارد ديگر از گياهان استفاده مي کردند. يکي از موارد مهم استفاده از گياهان از دير باز تا کنون ، درمعالجه ودرمان بيماري ها بوده است. طي ساليان متمادي داروهاي گياهي اساس درمان بيماريهاي گوناگون محسوب مي شد. قديمي ترين اطلاعات ثبت شده در مورد استفاده از گياهان در عصر ساختن اهرام مصر يعني حدود چهار هزار سال قبل است. طبق اسناد به دست آمده، از سير و پياز در تغذيه کارگران سازنده اهرام استفاده مي شده و برخي گياهان هم درمداواي بيماريها به کارگرفته مي شده است همچنين از گياهان مختلف در حفظ اجساد و جلوگيري ازفساد آنها، تهيه روغن هاي طبي و مواد ضد سم، عطريات و لوازم آرايشي زنان استفاده مي شده و استفاده از گياهان دارويي در ايران قدمت بلندمدتي برخوردار است[1]. در دوران هخامنشي طب گياهي در ايران گسترش چشم گيري داشت و علاوه بر تجربياتي که در کشور به دست آمده بود، ازيافته هاي يونانيان هم استفاده مي شد. پس از ظهور اسلام و افزايش شوق آموختن در ايرانيان، دانش طب گياهي نيز پيشرفت چشمگيري يافت. به عنوان مثال درکتاب قانون ابن سينا پزشک عالي قدر اسلامي که در عالم پزشکي شهرت جهاني دارد، بسياري از گياهان دارويي و نسخه هاي طبيعي آورده شده است و اين کتاب نزديک به چهارصد سال در دانشکده هاي پزشکي اروپا تدريس مي شد. در اوايل قرن بيستم پيشرفت علم شيمي منجر به توسعه صنعت داروسازي و تهيه داروهاي شيميايي گشت و از آن زمان به بعد هر روزه داروهاي شيميايي جديدي به وسيله دانشمندان ساخته و به بازار عرضه مي شود. اگر چه داروهاي شيميايي به نسبت داروهاي گياهي، بيماريها را سريع تر درمان کرده واثر قوي تري دارند اما پيامدهاي سوء ناشي از مصرف آنان نيز بيشتر از داروهاي گياهي است. مصرف طولاني و برخي موارد مقطعي داروهاي شيميايي عوارض خاصي در بدن برجاي مي گذارد که عوارض جانبي ناميده مي شوند وممکن است ناراحتي هاي تازه اي براي بيمار ايجاد کند. به همين جهت امروزه بسياري از متخصصان پزشکي و داروسازي معتقدند بايد بيماران را به سوي مصرف گياهان دارويي سوق داد و در راستاي همين هدف در دهه اخير، داروسازان ازعصاره هاي گياهي داروهاي متنوعي را ساخته و به بازار عرضه کرده اند که اثرات مثبت آن ها مورد تاييد همه قرار گرفته است[3]. گياهان دارويي حاوي روغن هاي عطري، آلکالو ئيدها مواد پروتئيني، ملاونوئيدها و مواد لعاب دار است. گياه کلم به عنوان يک گياه مهم درصنايع دارويي مورد توجه قرار گرفته است. استفاده از کلم در يونان به 600 سال قبل از ميلاد مسيح باز مي گردد. در آن زمان عوام از اين گياه براي جلوگيري از معده ريزي ها، درمان زخم، درد مفاصل و صاف کننده صدا استفاده مي کردند. به علت وجود آلکالوئيدهاي ارزشمند در پيکر رويشي و ريشه ي کلم در اکثر فارماکوپه ها، کلم به عنوان يک گياه دارويي بسيار مهم معرفي و خواص آن نيز بيان شده است. اين گياه به علت دارا بودن آلکالوئيدهاي مهم نظير سولفورافان و “ايزوتيوسياتات” که هر دو اثر آنتي نئوپلازي (ضد تومور) دارند، اهميت خاصي در داروسازي داشته و حدود 30 سال است که دراين صنايع مورد استفاده قرار مي گيرد. اين مواد در شيمي درماني برخي سرطان ها نيز کاربرد دارند[4]. سولفورافان در بيماران سرطان معده سيستم دفاعي بدن را تقويت کرده و باکتري هليکوباکتريپلوري را که باعث زخم معده و سرطان معده مي شوند را ازبين برده و سرطان معده را درمان مي کند. اين گياه در کشور هاي روسيه ، انگلستان و آلمان در سطح وسيع کاشته مي شود.[2]


مشخصات گياه کلم:

کلم با نام علمي (Brassica oleracea) ازخانواده Cruciferae مي باشد. کلم گياهي است گياهي يک ساله و دوساله که داراي برگ هاي ناصاف و موجدار بوده و ميوه آن بصورت خورجين، دراز و باريک ميباشد کلم خودرو و بومي سواحل انگلستان و مديترانه است. واريته هاي مختلف کلم درسراسر دنيا بعنوان سبزي کشت مي شود[5]. کلم غني از ويتامين A، B1، B2 و C مي باشد.اين گياه حاوي آلکالوئيدهاي سولفورافان، ايندول و ايزوتيوسيانات است که قسمت مورد استفاده ي دارويي آن ريشه و برگ هاي آن مي باشد. از نظر خواص درماني گياه کلم محرک قواي جنسي، صاف کننده صدا، تسکين دهنده دردهاي زانو، درد مفاصل، خواب آور، نيرو بخش بوده و ضماد برگ کلم خودرو و يا کشت شده که به صورت خردشده براي تورم و آماس و تومورها و درد مفاصل استعمال مي شود. برگ کلم خودرو به صورت خام يا پخته شده به هضم غذا و از بين بردن سموم موجود در کبد کمک مي کند دارد[6].


سابقه درماني کلم:

استفاده ازکلم دريونان به 600 سال قبل ازميلاد مسيح باز مي گردد.درآن زمان عوام ازاين گياه براي جلوگيري از خون ريزي ها ، درمان زخم ، درد مفاصل و صاف کننده صدا استفاده مي کرند.. به علت وجود آلکالوئيد هاي ارزشمند در پيکر رويشي وريشه ي کلم در اکثر فارماکوپه ها، کلم به عنوان يک گياه دارويي بسيار مهم معرفي و خواص آن نيز بيان شده است.اين گياه به علت دارا بودن آلکالوئيد هاي مهم نظير “ سولفورافان “ و “ ايزوتيوسياتات “ که هردو اثرآنتي نئوپلازي ( ضد تومور )دارند، اهميت خاصي در داروسازي داشته و حدود 30 سال است که در اين صنايع مورد استفاده قرار مي گيرد.[7]


خواص درماني کلم:

کلم يكي از سبزي هاي معروف خوراكي است كه تاريخي كهن دارد. كلم اقسام مختلفي دارد و به رنگ هاي گوناگون است. مانند : كلم سبز، كلم قرمز، كلم قمري. كلم، رخسار را جلا مي دهد و نيكو مي سازد و خواب آور بسيار خوبي است و حركت كودكان نو پا را آسان مي گرداند. مصرف اين گياه ، صدا را صاف مي كند.كلم پخته، بدن را از اخلاط فاسد و عرق زياد پاك مي كندو در درمان سرفه و درد كمر و زانو موثر است. تخم كلم، ضد خونريزي لثه و ضد كرم دستگاه گوارش ، ضد کم خوني بوده و قوه بينايي و نور چشم را افزايش مي دهد[8]. مداومت در خوردن كلم، باعث از بين رفتن سنگ هاي ادراري و تناسلي خواهد شد. كلم به علت دارا بودن مواد گوگردي براي خارش و شستشوي موي سر شوره دار، داروي بسيار خوبي است. اين گياه تصفيه كننده خون است كه داراي يك اسانس سلفوره بوده و براي معالجه كرم امعاء به كار مي رود[10]. براي درمان زخم هاي عميق و زخم هاي سرطاني، پماد برگ كلم با آرد جو مفيد است. سوخته كلم براي درمان جوش هاي دهان، رفع زردي دندان و جلوگيري از ريزش مو مؤثر است. براي اين منظور بايد سوخته كلم را در محل مورد نظر بمالند و اين كار را تكرار كنند تا اثر خود را ببخشد. خوردن 6/25 گرم تخم كلم كه با آب پخته شده باشد، لكه هاي پوستي را برطرف مي كند. شيره كلم خام، براي تقويت خون اشخاصي كه كمبود آهن دارند مفيد است. شيره كلم خام، غشاهاي مخاطي معده و روده ها را پاكيزه مي كند[9]. برگ كلم له شده، براي درماني ناراحتي هاي پوستي مؤثر است.كلم اكسيري است كه دواي همه دردهاست و تمام اعضاي بدن از آن استفاده مي كنند و هيچ دردي نيست كه در مقابل كلم دوام آورد. كلم زخم هاي بواسير را التيام مي دهد. كلم سنگيني گوش را درمان مي كند.برگ هاي خام كلم سبز يا قرمز را قبل از غذا به صورت سالاد بخوريد. زيرا برگهاي كلم مقدار زيادي كلسيم و گوگرد دارد كه براي تقويت خون بي اندازه مفيد است و سالاد برگ خام كلم، بهترين درمان كم خوني است[11].مصرف سوپ كلم براي معالجه برونشيت و سرفه شديد مفيد است. برگ كلم سفيد يا قرمز در معالجه امراض كبد و يرقان (زردي) نتايج مؤثري دارد.كلم بهترين داروي طبيعي براي معالجه اسهال است، براي اين منظور بايد برگ كلم يا گل كلم را با آب بپزيد و فلفل و كره به آن چاشني كنيد و با كره و نان برشته به عنوان غذا مصرف كنيد.مصرف كلم، بيماري نفريت (ورم چركي كليه) را درمان مي كند[12]. مصرف كلم براي مبتلايان به نفريت به سبب دفع سموم موجب تسكين درد مي شود. اگر برگ كلم را به وسيله گذاردن اطوي داغ روي آن به صورت پماد در آورده و روي جاهايي كه در بدن درد مي كند بگذاريد اين مرهم (ضماد) براي تسكين درد اعصاب و رماتيسم و سياتيك مؤثر است[14].مصرف شربت كلم، روزانه سه قاشق و هر بار يك قاشق قهوه خوري تمام كرم هاي بدن را دفع مي كند.كلم به علت داشتن آهك زياد، ارسنيك و يد، يكي از غذاهاي بسيار عالي و مفيد است و براي درمان سستي استخوان، سل و كم خوني نظير ندارد.در كلم املاح سولفات، نيترات دوپتاس، اكسيدهاي آهن و گوگرد (اسانس گوگرد) وجود دارد[15].


معرفي بيماري سرطان معده:

معده يکي از اعضاي موجود در شکم و بخشي از دستگاه گوارش است و مثل هر يک از اعضاي ديگر بدن مستعد ابتلا به سرطان است. پس از اينکه غذا جويده و بلعيده شد، از طريق لوله‌اي به نام مري، از دهان وارد معده مي‌شود. معده عضوي کيسه مانند و داراي 5 قسمت مختلف است که ترشحات مختلفي براي هضم اوليه ي غذا ترشح مي‌کند. سرطان در هر کدام از اين مناطق پنج‌گانه ممکن است شروع شود و گاهي علائم و ميزان بهبودي برحسب محل ابتلا متفاوت است. داخلي‌ترين لايه، لايه ي مخاطي ناميده مي‌شود و اکثر سرطان‌هاي معده نيز از اين قسمت شروع مي‌شود. هر چه سرطان به بافت‌هاي زيرين نفوذ کند، احتمال بهبودي نيز کاهش مي‌يابد[16]. سرطان معده عبارت‌ است‌ از رشد خارج از کنترل‌ سلول‌هاي‌ بدخيم‌ در معده‌ و از دسته سرطان‌هايي است که طي ساليان و به آرامي ‌رشد مي‌کند، ولي قبل از اينکه سرطان به معناي واقعي ايجاد شود، تغييراتي در لايه‌هاي معده ايجاد مي‌شود. متأسفانه در مراحل ابتدايي علائم چنداني ديده نمي‌شود و شايد به همين دليل، سرطان معده در مراحل ابتدايي به سختي تشخيص داده مي‌شود. عفونت با نوعي باکتري به نام ”هليکو باکتر پيلوري” نيز منجر به گاستريت (زخم و التهاب معده) مزمن مي‌شود که معمولا در اکثر افراد موجب سرطان معده مي شود. کشيدن سيگار، مصرف الکل و سابقه جراحي روي معده که قبلاً به منظور کنترل زخم انجام شده باشد، از ديگر دلايل ابتلا به اين بيماري مي باشد[13].


علايم سرطان معده و درمان گياهي آن:

علايم سرطان معده عبارتند از: درد در ناحيه شکم (قسمت فوقاني، مياني شکم و اپي گاستريک) و احساس توده در شکم ( که از علايم ديررس و پيشرفته اين بيماري مي باشد)، احساس خستگي و ضعف و بي حالي که مي تواند اين علايم ثانويه ي کم خوني باشد. همچنين بي اشتهايي، به ويژه بي اشتهايي به غذاهاي گوشتي و کاهش وزن که گاهي با اتساع شکم و آسيت (جمع شدن آب در شکم) همراه مي شود. ممکن است همراه با توده باشد که دراين صورت مي تواند باعث انسداد روده گردد[17]. گاهي نيز بيماران با علايم متاستاتيک به پزشک مراجعه مي کنند مانند درگيري غدد لنفاوي ناحيه گردن که باعث بزرگي در اين ناحيه مي شود و يا علايم ديگر متاستاز مانند زردي و برآمدگي شکم که نشانه درگيري کبد است. مهمترين عامل ايجاد اين سرطان باکتري هليکو باکتر پيلوري مي باشد.آلکالوئيد سولفورافان موجود در گياه کلم با از بين بردن باکتري هليکوباکتريپلوري که در معده باعث ايجاد زخم معده و سرطان معده مي شوند، آن را درمان مي کند[14].


نتايج و بحث:

سابقه درمان بيماري ها با گياهان دارويي به قدمت تاريخ زيست انسان بر روي کره زمين است و انسان به کمک گياهان دارويي خود را درمان کرده و مي کند . انسان تنها با دارو هاي شيميايي درمان نمي شود بلکه همه عوامل طبيعي نقش درمان را دارد و دارو نهايتا نقش پيشگيري را در برار بيماري ها ايفا مي کند.وجود گياهان در طبيعت يکي از نعمت هاي بزرگ الهي محسوب مي شود. سرطان معده يکي از بيماري هاي شايع است که نتيجه عفونت با باکتري هليکو باکتر پيلوري مي باشد که آلکالوئيد سولفورافان موجود در گياه کلم با از بين بردن اين باکتري آنرا درمان مي کند و اين يک راه درمان گياهي براي يک بيماري خطرناک مي باشد که سالانه جان ميليون ها انسان را مي گيرد.


منابع:

1- م، قاسمي(1382). درمان بيماري ها به کمک داروهاي گياهي. نشر تيهو

2- بي نام – 6/6/86- شبکه تحقيقات گياهان دارويي – www.mprn.ir

3- بي نام – بانک اطلاعات داروهاي گياهي و گياهان دارويي اير طب – www.irteb.com

4- بي نام – 6/5/87 – ايران نيوز – www.irannews.com

5- ه.صمصام شريعت(1386). گزيده گياهان دارويي.نشرماني

6- ع،زرگري(1371). گياهان دارويي، جلد سوم. انتشارات تهران

7- ح،ميرحيدر(1373). معارف گياهي. نشر فرهنگ اسلامي

8- ع،يزدي(1378). خواص برخي خوراکي ها و گياهان دارويي. نشر نجابت


9- Duke, J. A. et al. 2002. CRC Handbook of medicinal herbs. (CRC MedHerbs ed2)



10- Tutin, T. G. et al., eds. 2006. Flora europaea, second edition



11- Facciola. S. Cornucopia - A Source Book of Edible Plants. Kampong Publications 1990


12- Parmar. C. and Kaushal.2001. M.K. Wild Fruits of the Sub-Himalayan Region. Kalyani Publishers. New Delhi. 2005



13- Kunkel. G.2003. Plants for Human Consumption. Koeltz Scientific Books 1984



14- Koppikars Clinical Experience 70 years in Homoeopathy by S.P.Koppikar.2002



15- Dermatology for Homoeopaths by Ramji Gupta & R.K.Manchanda .2003.



16- Chiej. R. Encyclopaedia of Medicinal Plants. MacDonald 2004



17- Lust. J. The Herb Book. Bantam books 1983 ISBN 0-553-23827-2