چکيده:

انسان هرچه به طبيعت نزديک شود سالم تر شده، بيشتر عمر مي کند. انسان جزئي از طبيعت است و به طور مسلم براي هر بيماري، طبيعت گياه درمان آن را نيز عرضه کرده است. طبيعت درجهت سالم زيستن است. بابونه آلماني يکي ازگياهان مهم دارويي است که مادر طبيعت آن را عرضه کرده است. بابونه آلماني با نام علمي Matricaria chemmomilla ازتيره Astraceae، گياهي يکساله، دائمي و کوچک است که ارتفاع آن تقريبا به 60 سانتي متر مي رسد. اين گياه در چمن زارها و اراضي شني مي رويد. بابونه آلماني بومي مناطق معتدل مديترانه و آسياي صغيرمي باشد، ساقه ساده يا منشعب دارد و کم و بيش کرکدار است. برگها داراي بريدگيهاي کم و بيش عميق و نخي شکل است که به طور متناوب بر روي ساقه قرارگرفته است. گلهاي سفيد رنگ دارد که قطر گلها 1 تا 3 سانتي متر است. گياه بابونه آلماني حاوي ترکيباتي نظير فارنزن، کامازولن و بيزابلول مي باشد. قسمت مورد استفاده دارويي گياه بابونه آلماني کاپيتول خشک شده آن است. از نظر خواص درماني بابونه آلماني تسکين دهنده سيستم عصبي، ضد تشنج، تب بر قوي، ضدالتهاب، ضد اسپاسم، ضد عفوني کننده و هضم کننده قوي است. بابونه آلماني در درمان سوء هاضمه، رفع سردرد، افزايش دهنده گلبولهاي سفيد خون، دردهاي روماتيسمي، خرد کردن سنگ مثانه به کارمي رود. بابونه آلماني با طيف پراکنش وسيع در ايران به خصوص درآذربايجان از ديرباز شناخته شده و جايگاه ويژه اي در طب سنتي اين مرز و بوم دارد و شناخت و آگاهي از خواص دارويي متعدد آن مي تواند در حفظ سلامتي جامعه ايراني نقش بسزايي داشته باشد. هدف ازاين مقاله تحقيق و بررسي خواص دارويي مهم در ارتباط با بيماري هاي مختلف مي باشد.





مقدمه:

طبيعت سرشار از زيبايي، اعجاز و سخاوت است. پروردگار طبيعت را به ما ارزاني داشت تا در آن زندگي کنيم و به بهترين وجه از آن بهره گيريم. تمام گياهان موجود در طبيعت ، از درختان سر به فلک کشده در جنگلها تا بوته هاي خار بيابان هاي تفتيده، از هر نظر مهم و با ارزش و آيت روشني از دانش و عظمت خداوند هستند. انسان از بدو خلقت از گياهان استفاده هاي متعددي مي کرده و جهت بقاي خود نيازمند به آنان بوده اند. آنان در تغذيه ،تهيه پوشاک، ساخت مسکن و لوازم زندگي و بسياري از موارد ديگر از گياهان استفاده مي کردند. يکي از موارد مهم استفاده از گياهان ازدير باز تا کنون ، در معالجه و درمان بيماري ها بوده است. طي ساليان متمادي داروهاي گياهي اساس درمان بيماريهاي گوناگون محسوب مي شد. قديمي ترين اطلاعات ثبت شده در مورد استفاده از گياهان در عصر ساختن اهرام مصر يعني حدود چهار هزارسال قبل است. طبق اسناد به دست آمده ،ازسير و پياز در تغذيه کارگران سازنده اهرام استفاده مي شده و برخي گياهان هم در مداواي بيماري ها به کار گرفته مي شده است همچنين ازگياهان مختلف در حفظ اجساد و جلوگيري از فساد آنها، تهيه روغنهاي طبي و مواد ضد سم، عطريات و لوازم آرايشي زنان استفاده مي شده و استفاده از گياهان دارويي در ايران قدمت بلند مدتي برخوردار است. در دوران هخامنشي طب گياهي در ايران گسترش چشمگيري داشت و علاوه بر تجربياتي که درکشور به دست آمده بود، از يافته هاي يونانيان هم استفاده مي شد. پس ازظهور اسلام و افزايش شوق آموختن در ايرانيان، دانش طب گياهي نيز پيشرفت چشمگيري يافت. به عنوان مثال در کتاب قانون ابن سينا پزشک عالي قدر اسلامي که در عالم پزشکي شهرت جهاني دارد، بسياري از گياهان دارويي و نسخه هاي طبيعي آورده شده است و اين کتاب نزديک به چهار صد سال در دانشکده هاي پزشکي اروپا تدريس مي شد. در اوايل قرن بيستم پيشرفت علم شيمي منجر به توسعه صنعت داروسازي و تهيه داروهاي شيميايي گشت و از آن زمان به بعد هر روزه داروهاي شيميايي جديدي به وسيله دانشمندان ساخته و به بازار عرضه مي شود. اگرچه داروهاي شيميايي به نسبت داروهاي گياهي، بيماري ها را سريع تر درمان کرده و اثر قويتري دارند اما پيامدهاي سوء ناشي از مصرف آنان نيز بيشتر از داروهاي گياهي است. مصرف طولاني و برخي موارد مقطعي داروهاي شيميايي عوارض خاصي در بدن برجاي ميگذارد که عوارض جانبي ناميده مي شوند و ممکن است ناراحتيهاي تازه اي براي بيمار ايجاد کند. به همين جهت امروزه بسياري ازمتخصصان پزشکي و داروسازي معتقدند بايد بيماران را به سوي مصرف گياهان دارويي سوق داد و در راستاي همين هدف در دهه اخير، داروسازان از عصاره هاي گياهي، داروهاي متنوعي را ساخته و به بازار عرضه کرده اند که اثرات مثبت آنها مورد تاييد همه قرارگرفته است. گياهان دارويي حاوي روغن هاي عطري ، آلکالوئيدها مواد پروتئيني، ملاونوئيدها و مواد لعابدار است. بابونه آلماني از قرن پانزدهم در اروپا به عنوان يک گياه مهم در صنايع دارويي و آرايشي و بهداشتي مورد توجه قرار گرفته است. کشت انبوه بابونه آلماني از قرن شانزدهم درکشور آلمان آغاز شد. اين گياه کوتاه قد و بادوام است و بين ماههاي جولاي و اکتبر رشد و نمو مي کند. در گذشته اين گياه در تمامي ديوار باغهاي انگليس و آلمان يافت مي شد. مردم نيز به کشت و پرورش آن در اطراف منازلشان مي پرداختند، چون عقيده داشتند که اين گياه جو زمين را تصفيه و بيماري را خنثي مي کند. بابونه به واسطه تجزيه گرده هاي گل آن به عنوان جزء عمده گياهي به کار رفته جهت موميايي کردن رامسس دوم در 1224 سال قبل از ميلاد مسيح شناخته شده است.




معرفي گياه بابونه آلماني Matricaria chemmomilla:

بابونه آلماني با نام علمي Matricaria chemmomilla بومي مناطق معتدل مديترانه و آسياي صغير است و متعلق به خانواده Astraceaeمي باشد. امروزه اين گياه در کل اروپا، امريکاي شمالي و استراليا يافت مي شود. اين گياه به حالت خزيده و چسبيده به زمين مي رويد و ارتفاع آن به يک پا مي رسد. برگ هاي سبز خاکستري اين گياه از ساقه هاي آن منشا مي گيرند و گلهاي آن مراکز زرد رنگي دارند که گلبرگ هاي سفيد آن ها را در برگرفته است. گل هاي اين گياه بوي سيب مي دهد. بابونه آلماني گياهي است دائمي و کوچک داراي بوئي معطر که در چمن زار ها و اراضي شني مي رويد. ساقه آن به رنگ سبز مايل به سفيد است. برگ هاي آن کوچک و متناوب و داراي بريدگي هاي باريک و نامنظم و پوشيده از کرک است.گل هاي آن مجتمع در يک طبق که به طور منفرد در انتهاي ساقه گل دهنده در تابستان ظاهر مي شود. در هر طبق گلهاي سفيد در اطراف و گلهاي زرد در قسمت مياني قرار دارد.


گلهاي بابونه آلماني حاوي مواد موثره ارزشمندي است که از اسانس و مواد موثره اين گل موادي جهت حفاظت پوست، مو، و همچنين به عنوان ماده اي در رويش مو موثر است، استفاده هاي فراوان مي شود. از اين رو گلهاي اين گياه به عنوان ماده اوليه چند قلم از توليدات آرايشي و بهداشتي از اهميت فراواني برخوردار است.گلهاي بابونه آلماني داراي اسانس روغني کامازولن، بيزابلول و فارنزن و گوگرد مي باشد. قسمت مورد استفاده دارويي بابونه آلماني کاپيتول خشک شده آن است. گلها را در روزهاي خشک از اواسط تيرماه تا پاييز مي چينند و هر چه سريع تر در سايه در حرارت کمتر از 35 درجه سانتي گراد خشکانده مي شود.تمام اعضاي گياه بابونه آلماني داراي اسانس بسيار قوي شامل نوعي الکل بنام بورنئول ياکامفول است. حدود يک تا هشت درصد اسانس در گياه وجود دارد که به وسيله ي تقطير با بخار آب به دست مي آيد. رنگ اين اسانس آبي روشن است ولي در اثر کهنه شدن به رنگ زرد مايل به قهوه اي در مي آيد. بوي اين اسانس بسيار قوي و طعم آن معطر است.


سابقه درماني گياه بابونه آلماني:

بابونه آلماني براي مصريان و روميان باستان يک گياه شناخته شده بود و آن را به الهه خورشيد تقديم مي کردند،چون بابونه آلماني را داروي همه دردها مي دانستند و از آن به عنوان آرام بخش،تسکين دهنده استفاده مي کردند. بابونه آلماني از قرن پانزدهم در اروپا به عنوان يک گياه دارويي استفاده شد.


کشت انبوه بابونه آلماني از قرن شانزدهم در کشور آلمان آغاز گرديد وکشورهاي پرتغال و فرانسه نيز از اين گياه جهت درمان بيماريها استفاده کردند. حتي در قرون وسطي از اين گياه جهت خوشبو کردن هوا استفاده مي کردند و کف اتاق ها را با اين گياه مي پو شاندند.


انواع روش هاي مصرف بابونه آلماني:

از گلهاي خشک شده ي بابونه آلماني چاي تهيه کرده و براي رفع سوء هاضمه و سوزش معده مصرف مي شود. براي رفع استرس و سردرد هاي عصبي به عنوان نوشيدني پيش از خواب چنان چه به بي خوابي دچارشويم کاربرد خوبي دارد. بابونه يکي از اجزاي تهيه آبجوهاي طبي است. مانزانيلا به معني سيب کوچک ، نوعي نوشيدني اسپانيايي است که عطر خود را از بابونه آلماني گرفته است. گلهاي خشک شده يا روغن اصلي آن وقتي به آب وان اضافه شود،بخصوص براي افرادي که از فشارهاي عصبي رنج مي برند، يک آرام بخش بسيار قوي مي باشد. از گلهاي بابونه آلماني در تهيه عطروتوليد شامپو هاي گياهي استفاده مي شود. بابونه آلماني به شکل گل هاي خشک شده در قالب فله، چاي، تنتور و همچنين در ساخت کرمها و پمادها مصرف مي گردد. تهيه چاي، پمادها و عصاره هاي حاصل از بابونه موقعي صورت مي گردد که گلهاي اين گياه غنچه سفيد و زرد به خود گرفته باشند. ترکيبات موجود در بابونه آلماني از پيشرفت ورم جلوگيري مي کند ورشد باکتريها، ويروسها و قارچها را که مي توانند عامل درد باشند را متوقف مي کند. اگر 10 تا 20 گرم گل بابونه آلماني در چهار ليوان آب جوش به مدت 10تا 20 دقيقه دم شود و از آن يک فنجان مصرف شود، براي درمان نفخ و هضم غذا بسيار مفيد خواهد بود. همچنين اگر 20 گرم گل بابونه آلماني را در 4 ليوان آب جوش به مدت 20 تا 30 دقيقه دم کنيم برا درمان يبوست بعد ازهر غذا يک دارو قوي خواهد بود.


خواص درماني بابونه آلماني:

بابونه رومي تسکين دهنده قوي براي سيستم عصبي و تقويت کننده قواي جنسي مي باشد. اين گياه تقويت کننده مغز، ادار آور و قاعده آور است. ميزان ترشح شير مادران شيرده را افزايش مي دهد. درمان کننده سردرد و ميگرن است. بابونه آلماني يک گياه قوي در خرد کردن سنگ مثانه و دفع آن است. براي رفع درد چشم، بابونه رومي را در سرکه ريخته و آنرا مصرف مي کنند. به منظور تسکين دردهاي عضلاني چاي بابونه آلماني نوشيده مي شود. بابونه آلماني يک داروي قوي در درمان بي اشتهايي و کم خوني است.اين گياه ضد التهاب ،ضد تشنج ، ضد نفخ، و تب بر است. ازاسانس گل بابونه جهت حفاظت پوست و به عنوان ماده اي موثر در رويش مو استفاده مي شود.ترکيبات موجود در روغن بابونه آلماني از پيشرفت ورم جلوگيري مي کند و براي رفع بي خوابي موثر است. از بابونه آلماني جهت رفع استرس و سردردهاي عصبي استفاده مي شود.


نتيجه گيري:

سابقه درمان بيماري ها با گياهان دارويي به قدمت تاريخ زيست انسان بر روي کره زمين است و انسان به کمک گياهان دارويي خود را درمان کرده و مي کند.انسان تنها با دارو هاي شيميايي درمان نمي شود بلکه همه عوامل طبيعي نقش درمان را دارند و دارو نهايتا نقش پيش گيري را در برار بيماري ها ايفا مي کند. وجود گياهان در طبيعت يکي از نعمت هاي بزرگ الهي محسوب مي شود. گياهان دارويي بر خلاف داروهاي شيميايي اثرات جانبي ندارد و ميزان تاثير انها بر بدن انسان به مراتب بيشتر از داروهاي شيميايي است.


منابع:

1- گياهان دارويي- سيد هادي صمصام شريعت- انتشارات ماني- -چاپ سال 1383


2- درمان بيماري ها به کمک داروهاي گياهي – ميترا قاسمي – نشر تيهو – چاپ 1381


3- معارف گياهي - حسين مير حيدر - دفتر نشر فرهنگ اسلامي – چاپ 1373


4- گياهان دارويي ، جلد سوم - دکتر علي زرگري – نشرموسسه انتشارات تهران – چاپ 1373


5- بي نام – 84/5/6 - شبکه تحقيقات گياهان دارويي – www.mprn.ir


6 - بي نام – 85/8/10 - شبکه ملي رشد – www.roshd.ir


7- بي نام – 86/9/5 – مقالات کشاورزي و گياهان دارويي – www.pars biology.com


8- بي نام – پايگاه الکترونيکي خدمات پزشکي ايران – www.iranems.com


9- بي نام – بانک اطلاعات داروهاي گياهي و گياهان دارويي اير طب – www.irteb.com




10-Kovácik, Jozef / Backor, Martin , Ecotoxicology (London, England), 17 (6), p.471-479, Aug 2008


11- Simon, J.E., A.F. Chadwick and L.E. Craker. 1984. Herbs: An Indexed Bibliograp.1971-1980. The Scientific Literature on Selected Herbs, and Aromatic and Medicinal Plants of the Temperate Zone. Archon Books, 770 pp., Hamden, CT


12- non name –2006- www.Mountain Valley Growers. com


13- Jarrahi, Morteza , Natural product research, 22 (5), p.422-427, Mar 2008


14- non name –2006- www.Mountain Valley Growers. com